अमृतमहोत्सवी वर्ष; एसटीला एकाच वेळी अनेक समस्यांशी निर्धाराने झगडावे लागणार – MSN

Written by

श्रीरंग बरगे
एसटी कर्मचारी मोठ्या संख्येने कामावर रुजू झाले आहेत आणि बराचसा व्यवहार सुरळीत होताना दिसतो आहे. परंतु लवकरच अमृतमहोत्सवी वर्षात पदार्पण करणार असलेल्या एसटीला भविष्यात अनेक प्रकारच्या आव्हानांना तोंड द्यावे लागणार आहे, हे अधिकाधिक स्पष्ट होत आहे. गेली दोन वर्षे करोनाकाळातील निर्बंधाचा बसलेला फटका आणि त्यानंतर झालेला कामगारांचा संप यामुळे आर्थिक गर्तेत सापडलेल्या एसटीला एकाच वेळी अनेक समस्यांशी निर्धाराने झगडावे लागणार आहे. ‘पुनश्च हरि ओम’ करण्यासाठी राज्य सरकारचे चांगले पाठबळ मिळणेही गरजेचे असून, राज्य सरकारने या मध्ये पालकत्वाची भूमिका निभावली तर त्याचा निश्चितच मोठा उपयोग होणार आहे.
या समस्यांचा आपण विचार केल्यास असे दिसते, की सर्वांत महत्त्वाचे आव्हान आहे ते प्रवाशांची विश्वासार्हता पुन्हा प्राप्त करण्याचे. करोनापूर्वी दररोज सुमारे ६५-७० लाख प्रवाशांची ने-आण करणारी एसटी काळाच्या ओघात खऱ्या अर्थाने महाराष्ट्राची ‘लोकवाहिनी’ बनली होती. सध्या दररोजच्या प्रवाशांची संख्या खूपच घटली आहे. ग्रामीण भागातील शेतकरी, शेतमजूर, महिला, विद्यार्थी, ज्येष्ठ नागरिक अशा असंख्य घटकांना दळणवळणाचे अंतिम साधन म्हणून एसटीकडे पाहिले जात होते. दुर्दैवाने या दोन वर्षांमध्ये महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागांमध्ये एसटीचे दर्शन दुर्मीळ झाले होते. याचे गंभीर चटके सर्वसामान्य जनतेला सोसावे लागले आहेत. एसटीला पर्याय म्हणून सर्वसामान्य माणसाने वाहतुकीच्या मिळेलल त्या साधनाचा आधार घेतला खरा; पण तो दीर्घकालीन उपाय ठरू शकत नाही. या अवैध वाहतुकीने कष्टकरी जनतेच्या असहायतेचा गैरफायदा घेऊन असुरक्षितेबरोबरच आर्थिक लुबाडणूकही केली आहे. आता एसटीला आपला ‘हरवलेला’ प्रवासी जोडण्याबरोबरच त्यांची एसटीबद्दलची विश्वातहर्ता जोपासणे, पुन्हा मिळविणेही अत्यंत गरजेचे आहे. यापूर्वी राबविण्यात आलेल्या ‘प्रवासी वाढवा अभियान’, ‘जनता गाडी’, ‘हात दाखवा, गाडी थांबवा’ अशा उपक्रमांचा खूप उपयोग झाला होता. असे काही कल्पक उपक्रम हाती घेणे आवश्यक आहे.
दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा आहे तो बसगाड्यांच्या उपलब्धतेचा. महामंडळाकडे सद्यस्थितीला एकूण १६ हजार बसगाड्या आहेत. त्यापैकी सुमारे चार हजार बसगाड्या अंतिम घटका मोजत असून, त्या केव्हाही बंद पडू शकतील, अशा अवस्थेत आहेत. गेल्या तीन वर्षांत महामंडळाने एकही नवी कोरी बस खरेदी केलेली नाही. अर्थसंकल्पात तरतूद केलेल्या तीन हजार हायब्रीड बस प्रत्यक्ष वापरात येण्यासाठी अजून सहा महिने ते एक वर्षाचा कालावधी आहे. तोपर्यंत एसटीकडे केवळ नऊ ते १० हजार ‘लाल परी’ बस उपलब्ध आहेत. एवढ्या कमी बससंख्येमध्ये लाखो प्रवाशांची ने-आण करणे महामंडळाला केवळ अशक्य आहे. यावर तातडीने उपाययोजना न केल्यास आलेला किंवा येऊ घातलेला प्रवासी दूर होण्याची दाट शक्यता आहे.
तिकीट मशिनची दुरवस्था तर केवळ अवर्णनीय आहे. गेल्या १५-२० वर्षांपासून एसटीचा वाहक इलेक्ट्रॉनिक तिकीट इश्यू (ईटीआय) मशिनद्वारे तिकीट देतो; परंतु सध्या उपलब्ध असलेल्या ३६ हजार ‘ईटीआय’ मशिनपैकी १५ हजारपेक्षा जास्त मशिन नादुरुस्त अवस्थेत आहेत. या मशिन खरेदीची निविदा प्रक्रिया भ्रष्टाचाराच्या आरोपांमुळे रखडली आहे. महामंडळाकडे सध्या सुमारे ३५ हजार वाहक असून, त्यांना काम करण्यासाठी हे मशिन उपलब्ध न झाल्यास दुर्दैवाने त्यांना पुन्हा एकदा कागदी तिकिटांकडे वळण्याशिवाय दुसरा पर्याय दिसत नाही. अशी गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली ती अक्षम्य दुर्लक्षामुळे. कागदी तिकिटे, मग पुन्हा मशिन असे बदल होत राहिले की त्यासाठी वाहकांना पुन्हा प्रशिक्षण द्यावे लागेल. आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या अडचणी, भविष्यात महामंडळाचे उत्पन्न कमी होण्यासही कारणीभूत ठरू शकतात.
बसस्थानके व स्वच्छतागृहांची दुरवस्था यावर तर अनंत वेळा चर्चा झाल्या आहेत. एसटीची राज्यभरात ५५० पेक्षा जास्त बसस्थानके आहेत. करोनापूर्वी यापैकी बहुतांश बसस्थानकांच्या नूतनीकरणाची, आधुनिकीकरणाची व नवीन बसस्थानके बांधण्याची मोहीम मोठ्या प्रमाणावर हाती घेण्यात आली होती. त्यापैकी काही बसस्थानके बांधून पूर्णदेखील झाली होती, तर शंभरपेक्षा जास्त बसस्थानकांचे काम विविध टप्प्यांवर रखडले होते. परंतु गेल्या दोन वर्षांत निधीअभावी या सर्व बसस्थानकांची कामे रखडली आहेत; तसेच बांधून पूर्ण झालेली स्थानके वापराविना तशीच पडून राहिल्याने मधल्या काळात त्यांचीही दुरवस्था झाली आहे. ती स्थानके पुन्हा वापरायोग्य करायची झाली तर त्यासाठीही विशेष आर्थिक तरतूद करावी लागणार आहे. त्याचबरोबर बसस्थानकातील स्वच्छतागृहे अत्यंत अव्यवस्थित आणि गलिच्छ अवस्थेत असून, महामंडळाची प्रतिमा मलीन होण्यामध्ये या स्वच्छतागृहांच्या गलिच्छतेचा फार मोठा वाटा आहे. अनेक प्रवासी केवळ या कारणामुळे दुरावल्याचे दिसून येईल.
एसटी सेवेत सध्या असलेल्या कर्मचाऱ्यांचे समुपदेशन होणेही आवश्यक आहे. गेली दोन वर्षे एसटीचे सर्वच कर्मचारी आपल्या नियमित कामकाजापासून दूर होते. त्यांची दैनंदिन कामाची सवय मोडली आहे. अशा परिस्थितीमध्ये त्यांना अजून कार्यक्षम बनवून त्यांच्याकडून चांगले काम करून घेण्यासाठी त्यांची मानसिकता बदलणे अत्यंत आवश्यक आहे. याचबरोबर संपकाळात एसटीचे अधिकारी व कर्मचारी यांच्यातील संघर्ष पराकोटीला गेला असून, असलेला द्वेष व मत्सर आणि संस्थेबद्दलची अनास्था यातून निर्माण झालेले नैराश्य हे संबंधित कर्मचाऱ्यांना आपल्या दैनंदिन कर्तव्यापासून परावृत्त करीत असल्याचे जाणवत आहे. कोव्हिडकाळात व संपकाळात सहकाऱ्यांचे झालेले हालही अनेकांना अस्वस्थ करून गेले आहेत. या कर्मचाऱ्यांचे समुपदेशन करून त्यांची कार्यात्मक गुणवत्ता वाढवणे, मानसिक स्थैर्य मिळवून देणे ही अत्यंत महत्त्वाची जबाबदारी महामंडळाला पार पाडावी लागणार आहे.
या प्रमुख समस्यांबरोबरच अनेक छोट्या-मोठ्या समस्या प्रत्यक्ष वाहतूक मोठ्या संख्येने सुरू झाल्यावर निर्माण होणार आहेत. या समस्यांच्या बाबतीत अत्यंत सकारात्मक दृष्टीने विचार करून प्रवाशांना गुणात्मक दर्जेदार सेवा देण्याच्या दृष्टीने एसटीला भविष्यात खूप व्यावसायिक आणि प्रशासकीय बदल करणे गरजेचे आहे. यासाठी राजकीय इच्छाशक्ती प्रबळ असणे तितकेच आवश्यक आहे; अन्यथा हा मोडलेला डोलारा पुन्हा उभा करणे करणे आणि तो सांभळणे अत्यंत अवघड होत जाणार आहे.
(लेखक महाराष्ट्र एसटी कर्मचारी काँग्रेसचे सरचिटणीस आहेत.)

source

Article Tags:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Shares